Groźna ryba na greckich kąpieliskach

2026-06-24 20:07:20

Sezon urlopowy w Grecji trwa w najlepsze, jednak obok tradycyjnych tematów związanych z wakacjami, w lokalnych mediach pojawiają się ostrzeżenia przed lagocephalus sceleratus, znanego w Grecji jako lagokefalos, a w Polsce jako „ryba-królik”. Jest to ryba z rodziny rozdymkowatych, która przestaje być jedynie utrapieniem miejscowych rybaków. Ten inwazyjny gatunek drastycznie zmienia swoje zachowanie, wykazuje coraz większą agresję i zaczyna realnie zagrażać w popularnych kąpieliskach Grecji.

Choć pierwsze oficjalne doniesienia o pojawieniu się lagocefala w wodach Morza Egejskiego sięgają 2005-2013 roku, to trwająca od dwóch dekad ekspansja tego gatunku osiąga powoli punkt krytyczny. Do niedawna rybę tę spotykano głównie na pełnym morzu lub w rejonie wysp Dodekanezu i Krety. Obecnie gatunek ten dotarł nawet w rejon Aten, gdzie na popularnych kąpieliskach riwiery ateńskiej odnotowuje się przypadki atakowania osób znajdujących się w wodzie.
To co najbardziej niepokoi ichtiologów, to zmiana zachowania lagokefalosa. Ryby te zaczęły łączyć się w stada i agresywnie poszukują pożywienia na płytkich wodach, wykazując całkowity brak strachu przed człowiekiem. 

Mapa "Lagocephalus sceleratus” pochodząca z ELNAIS  (System wczesnego ostrzegania o gatunkach obcych).
Widać na niej postępującą ekspansję lagokefalosa - obok każdego punktu podano lata pierwszego pojawienia się ryby w danej okolicy (np. 2005, 2006, 2012, 2020)

Skutki spotkań z rybą-królikiem potrafią skończyć w dramatyczny sposób, ponieważ gatunek ten wyposażony jest w cztery potężne, ostre zęby przypominające dziób. W Attyce i na wyspach odnotowano już dziesiątki niebezpiecznych ugryzień, z których część skończyła się hospitalizacją. Ryby atakują najczęściej ludzkie golenie, pośladki, a w skrajnych przypadkach dochodziło nawet do amputacji palców u rąk i nóg. Z relacji osób zaatakowanych wynika, że oprócz dotkliwych pogryzień, ryby te podejmują próby uderzania pływaków, a nawet gonienia ich.

Wytyczne Greckiego Czerwonego Krzyża. Jak udzielić pierwszej pomocy?

W związku z rosnącą liczbą incydentów, Sektor Zdrowia Greckiego Czerwonego Krzyża opublikował oficjalny protokół postępowania na wypadek ugryzienia przez lagocefala. Trzeba podkreślić, że samo ugryzienie nie jest jadowite, ale  jego niezwykle silne, przypominające dziób szczęki mogą spowodować poważne obrażenia i obfite krwawienie.

W razie ataku należy podjąć następujące kroki:

• Natychmiast wyjść z wody i oddalić się od miejsca przebywania ryb. Pod żadnym pozorem nie kontynuować kąpieli.
• Przemyć ranę dużą ilością czystej, bieżącej wody z mydłem. Grecki Czerwony Krzyż stanowczo odradza stosowanie wody morskiej oraz aplikowanie ogólnodostępnych środków antyseptycznych i maści bez wyraźnego zalecenia lekarza.
• Zastosować stały ucisk rany za pomocą czystej gazy lub tkaniny. Jeżeli krwawienie jest obfite, należy mocno uciskać uszkodzone miejsce i unieść zranioną kończynę powyżej poziomu serca.
• Bezwzględnie szukać pomocy medycznej. Rany po ugryzieniu lagokefalosa są głębokie, wymagają profesjonalnego zaopatrzenia chirurgicznego (np. założenia szwów) oraz podania surowicy przeciwtężcowej. W przypadku poważnego urazu lub trudności z zatamowaniem krwi należy niezwłocznie dzwonić pod numery alarmowe: 166 (greckie pogotowie) lub europejski numer 112.

Pod żadnym pozorem nie jedz tej ryby

To co trzeba jeszcze wyraźnie podkreślić to bezwzględny zakaz spożywania tych ryb. Jej narządy wewnętrzne i mięso zawierają tetrodotoksynę (TTX) – śmiertelną neurotoksynę, której nie niszczy ani wysoka temperatura (gotowanie, smażenie), ani zamrażanie. Ze względu na zmienne rozmieszczenie toksyny, żadna część ryby nie jest uważana za bezpieczną do spożycia. W skrajnych przypadkach może nastąpić nawet śmierć przez uduszenie na skutek paraliżu mięśni oddechowych co gorsza przy pełnej świadomości pacjenta. Nie wolno również dotykać osobników wyrzuconych na brzeg ani tym bardziej karmić nimi zwierząt domowych.

Ekonomiczne straty rybaków

Inwazja tego drapieżnika nie tylko kończy się atakowanie kąpiących się ludzi i bolesnymi ranami. Pojawienie się go w wodach greckich uderza bezpośrednio w lokalnych rybaków. Lagocephalus potrafi rozrywać sieci, niszczyć sprzęt, a nawet zjadać inne złowione ryby. Co gorsza, gatunek ten skutecznie trzebi rodzimą faunę morską, polując na krewetki, kraby, ośmiornice i mątwy.

Obszary takie jak Zatoka Sarońska, które rybacy z racji obfitości cennych i drogich ryb (np. karmazynów) nazywali ironicznie swoimi „bankomatami”, dziś są zdominowane przez stada ryb zająców. Według szacunków Greckiego Centrum Badań Morskich (HCMR), średnie roczne straty pojedynczego greckiego rybaka z tytułu zniszczonego sprzętu i utraconych połowów przekraczają obecnie 6 000 euro.

W odpowiedzi rządy państw śródziemnomorskich decydują się na drastyczne kroki finansowe. Rząd Grecji rozważa uruchomienie programu dopłat w wysokości 6 euro za kilogram odłowionej ryby zająca (pilotaż ruszył już na Krecie i Dodekanezie), traktując to jako jedyną motywację dla załóg kutrów do masowej redukcji populacji. Podobne programy działają na Cyprze (gdzie stawka wzrosła do 4,8 euro za kilogram przy celu odłowu 125 ton) oraz w Turcji. Z kolei w Egipcie naukowcy badają możliwość przemysłowego izolowania samej toksyny.

Warto wspomnieć o unijnym programie badawczym „Lagomeal”, w którym naukowcy z HCMR oraz instytutu „Demokritos” próbują opracować technologię bezpiecznego usuwania tetrodotoksyny z ciał ryb. Celem jest przetworzenie plagi w pełnowartościową i tanią mączkę rybną do produkcji pasz dla zwierząt.

Ingerencja człowieka zniszczyła 3500 lat stabilizacji

Analizując przyczyny obecnego kryzysu, eksperci wskazują jednoznacznie na działanie człowieka. Anastasia Miliou, dyrektor ds. badań w Instytucie Badań Morskich „Archipelagos”, przypomina w wywiadzie dla mediów, że ekosystem Morza Egejskiego zachowywał względną stabilność biologiczną przez blisko 3500 lat. Nasi przodkowie łowili i jedli dokładnie te same gatunki ryb. Współczesna ekspansja gatunków obcych to bezpośredni skutek przekopania (2001) i poszerzenia (2015) Kanału Sueskiego, niekontrolowanego zrzutu wód balastowych przez statki handlowe oraz, przede wszystkim przełowienia mórz.

Trzeba pamiętać, że natura posiada własne systemy regulacji. Naturalnymi wrogami lagocefala są duże drapieżnik takie jaki: rekiny, czy mieczniki.  Swoją rolę mogłyby odegrać też żółwie morskie Caretta caretta obecnie ich populacja jest na tyle niewielka, że gatunek ten został uznany za narażony na wyginięcie.
Niestety wnioski naukowców są jednoznaczne: samo dotowanie połowów na lagocefala nie przyniesie długofalowego skutku, jeśli nie powstrzymane zostanie nadmierne odławianie naturalnych wrogów ryb-królików. Zdaniem ekspertów, rząd powinien równolegle dopłacać rybakom za okresowe powstrzymanie się od wypływania na łowiska. Tylko dając morzu czas na regenerację, można przywrócić naturalną barierę biologiczną która jako jedyna jest w stanie powstrzymać inwazję.

Gosia,  2026-06-24 20:07:20

Średnia: 0

Liczba ocen: 0

• 0.5
• 1.0
• 1.5
• 2.0
• 2.5
• 3.0
• 3.5
• 4.0
• 4.5
• 5.0

 

 

Oceniłeś na: